İLK TÜRK İSLAM DEVLETLERİ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ (1040-1157) |
|
|
Büyük Selçuklu Devleti, Türk-İslam devletlerinin en önemlilerindendir. Oğuzların Üçoklar kolunun, Kınık boyuna mensupturlar.Onuncu yüzyılın sonu ile on birinci yüzyılın başlarında İslam'ı kabul etmişlerdir. Selçuklu Devleti'nin toplum ve devlet yapısını anlayabilmek için devletin kurucusu olan Oğuzların incelenmesi gerekir.
- OĞUZ TÜRKLERİ VE OĞUZ ADININ ANLAMI: Oğuz "boylar, kabileler" demektir. Oğuzların ortaya çıkış tarihi bilinmemektedir. Oğuz Kagan Destanına göre Oğuz han, ilk üç oğluna Üçok, diğer üç oğluna Bozok unvanlarını vererek Oğuzları iki kola ayırmıştır.Kökeni, Oğuz'a dayanan bütün Türk boyları Üçok ve Bozok kollarından türemişlerdir.Oğuz adından ilk kez Orhun Yazıtları'nda bahsedilmiştir. Oğuzlar, Uygur Devleti kurulunca Uygur egemenliğine girerler. Uygur Devleti yıkıldıktan sonra Seyhun Nehri çevresine yerleştiler. Burada, Oğuz Yabgu Devleti'ni kurdular.
Devlete adını veren Selçuk Bey, aral Gölü ile Hazar Denizi arasına hâkim olan Oğuz Yabgu Devleti'nin komutanlarından Dukak Bey'in oğludur. Dukak ölünce, Selçuk Bey Oğuz Yabgu Devleti'nde subaşı (ordu komutanı) oldu. Daha sonra Yabgu ile arası açılan Selçuk Bey kendisine bağlı Oğuzları alarak Cend şehrine geldi. Burada kısa süre içinde Selçuk Bey ve beraberindekiler İslam dinini benimsediler.
Selçuk Bey'in Mikâil, Arslan, Yuısuf ve Musa adlarında dört oğlu vardı. Büyük oğlu Mikail Selçuk Bey'den önce öldüğü için çocukları Tuğrul ve Çağrı'yı Selçuk Bey yetiştirdi. Selçuk Bey'in ölümü üzerine yönetime Arslan Bey Yabgu unvanını alarak geçti.Arslan Yabgu Döneminde, Selçuklular Cend emiri ile anlaşamayarak Maveraünnehir'e çekildi. Samanoğulları Devleti'nin Karahanlılar ve Gazneliler tarafından ortadan kaldırılması, Ceyhun Irmağı'nı kendi aralarında sınır kabul etmeleri Selçukluların zor durumda kalmasına neden olmuştu.
Arslan Yabgu Dönemi'nde Selçukluların Maveraünnehir'de güç kazanarak Karahanlı Devleti'nin içişlerine karışması, Karahanlı-Gazne ittifakının oluşmasına neden oldu.

Gaznelilerle Karahanlılar arasında yapılan görüşmeler sonrasında Arslan Yabgu Gazneli Sultan Mahnmut tarafından tuzağa tüşürülerek hapsedildi. Arslan Yabgu hapis hayatı sırasında öldü. Bu karışıklı döneminde kendilerine bağlı boylarla bir süreden beri bağımsız hareket eden tuğrul ve Çağrı beyler Kınık boyu yönetiminde ön plana çıktılar.
Tuğrul ve Çağrı beyler kumandasındaki Selçuklu güçleri, bölgenin en stratejik mevkiinde yer alan Gaznelilere ait olan Horasan'a ani bir taarrula girerek Mervi Nişabur ve Serahs havalisini ele geçirdiler. Gazne sultanı Mesut, Selçukluları siyasi bir güç olarak tanımak zorunda kadı. Tuğrul ve Çağrı beylere bulundukları yerlerin valiliklerini verdi. 1035 yılında yapılan bu antşalma, dört ay gibi kısa bir süre devam etti. Yeniden Başlayan Gazneli-Selçuklular mücadelesi, daha da şiddetlendi. Selçuklular hafif süvari kuvvetleriyle, Gaznelilerin fillerle takviye edilmiş, ağır teçhizatlı, çoğu piyadeden meydana gelen ordusuna, gerilla savaşlarıyla çok kayıp verdiler. 1038 yılında Serahs civarında yapılan savaşta, Gazneli ordusu ağır bir yenilgiye uğradı. Gazneli Sultan Mesut, büyük bir devlet adamı, cesur bir kumandan olmasına rağmen, bu yenilgeden sonra Nişabur'a Selçuklulara bırakıp kesin sonuç alınacak büyük savaşı devamlı geciktirdi. Tuğrul Bey'in üvey kardeşi İbrahim Yınal, 1038'de Nişabur'u alıp, Tuğrul Bey adına hutbe okuttu. Nişabur'a gelen Tuğrul Bey muhteşem bir törenle karşılandı. Selçuklu- Gazneli mücadelesi, 1040 Dabdanakan Savaşı'ndan sonra Selçukluların üstünlüğü ele geçirmesiyle neticelendi.

Çağrı Bey, Dandanakan zaferi sonrasında verilen toyda, yani büyük ziyafette, üstün idarecilik vasfı ve kesin siyasi zekâsını taktir ettiği kardeşi Tuğrul Bey'i Selçuklu sultanı ilan etti. Merv, başkent yapıldı. Toplanan kurultayda, fethedilecek yerlerle, idareciler tespit edildi.
Kurultay sonunda Ceyhun ile Gazne arasındaki bölgeÇağrı Bey'e Nişabur'dan itibaren bütün batı bölgeleri Tuğrul Bey'e verildi. Çağrı Bey'in oğlu Yakutî ile İbrahim Yınal, batı cephesinde görev aldılar. Hanedan Arslan Yabgu'nun oğlu Kutalmış, Cürcân'a, Çağrı Bey'in oğlu Kara Arslan Kavurd ise Kiman çevresine görevlendirildi. Görev paylaşımının ardından, kısa zamanda yapılan fetihlerle devletin sınırlarını genişletildi. Anadolu'ya düzenli akınlar başlatıldı.
Tuğrul Bey, Selçuklu Devleti'nin sınırlarını genişletip güçlendirilmiştir. Halkına yeni bir yurt için Anadolu'yu hedef göstermişti. Bu doğrultuda Bizans İmparatorluğu'nu Psaifler Savaşı'nda yendi (1048). Bu savaş Selçuklu Türkeri ile Bizans arasında yapılan ilk önemli savaştır. Bu galibiyet sonrasında yapılan antlaşma ile Bizans, İstabul'daki caminin onarılmasını, bu camide hutbenin Abbasi halifesi ve Tuğrul Bey adına okunmasını kabul etti. Bu olay, Tuğrul Bey'in etkinliğini arttırdı.

Kısa bir süre sonra Sultan Tuğrul, Büveyhîlerin işgalindeki halifelik merkezi olan Bağdat'ı kurtarmak için, Abbasi halifesi Kaim Bi-Emrillah'ın bavetiyle 1055'te Bağdat'a girdi. Halifenin, âlimlerin ve Sünni Müslümanların büyük memnuniyetle karşıladığı Tuğruıl Bey, Büveyhî Hükümdarlığını yıkarak Abbasi halifeliğini yeniden güçlendirdi. Halifeliğe karşı yapılan Fatımî saldırıları bertaraf etti. Halifelik makamına ve Bağdat şehrine hizmetlerinden dolayı, 1058'de Tuğrul Bey'e iki altın kılıç kuşatan Halife, onu "Doğu'nun ve Batı'nın Sultanı" şeklindeki şerefli unvanla ödüllendirildi.
Bu İslam aleminin Dünyevî hakimiyetinin resmen Türk hükümdarına verilmesi demekti. Artık halifeye bağlı bütün İslam dünyasının siyasi kudretini Türkler temsil ediyordu.
Çağrı bey, 1060'ta, Tuğrul Bey ise 1063'te vafat ettiler. Tuğrul Bey'in oğlu olmadığından, Çağrı Bey'in oğlu Alp Arslan, Selçuklu sultanı oldu.

Alp Arslan, başa geçer geçmez, amcasıının veziri Amîdülmülk'ü görevden alarak yerine Nizamülmülk'ü tayin etti. Sultan Alp Arslan, tahta geçmek iddiasında bulunan diğer rakiplerini bertaraf ettikten sonra, batıya yönelerek fetihlere başladı. Doğu Anadolu'nun kuzeydoğu ucundaki Ani Kalesi'ni 1064'te fethederek Kars'a gitti. Ani, Hristiyan âleminin kutsal yerlerinden biriydi. Bu fetihler İslam dünyasında büyük sevinç kaynağı oldu ve halife Kain Bi-Emrillah, Alp Arslan'a, "fetihler babası", yani çok fetheden anlamıona gelen "Wbü'l-Fethé lakabını verdi.
Alp Arslan, 1067 senesinde Kirman meliki olan kardeşi Kavurd'un isyanıyla karşılaştı. Bu isyanı kısa sürede bastırarak doğuda ve batıda sistemli bir şekilde fetih hareketlerine başladı. Anadolu'ya yapılan yıpratma ve yıldırma akınları, 26 Ağustos 1071'deki Malazgirt Savaşı'na kadar devam etti.
!!! MALAZGİT MEYDAN SAVAŞINA GEÇİNİZ!!!
|
|
|
|
|
|
|
|
|